Internationale culturele activiteiten van Limburgse makers in kaart gebracht

Download artikel in Pdf-bestand

Inleiding

Limburgse artiesten en kunstenaars hebben baat bij het ontplooien van culturele activiteiten in het buitenland. Hiermee bereiken ze niet alleen internationale exposure en een groter publieksbereik, maar ze breiden ook hun professionele netwerk uit, wat kan leiden tot nieuwe samenwerkingsmogelijkheden. Bovendien bevorderen culturele activiteiten in het buitenland de verspreiding van Limburgse kunst en ideeën wereldwijd, terwijl de kunstenaars zelf inspiratie opdoen uit andere landen. Aanwezigheid in het buitenland versterkt daarnaast de reputatie van Limburg als een provincie met een levendige kunstscene, wat zowel de kunstenaar als de lokale identiteit ten goede komt.

De DutchCulture Database is opgericht om de zichtbaarheid van de Nederlandse cultuur wereldwijd in kaart te brengen. Deze uitgebreide databank, recent bijgewerkt met cijfers over 2023, biedt inzicht in de internationale activiteiten van 3.000 Nederlandse artiesten en kunstenaars, waaronder Limburgse makers. Of het nu gaat om festivaloptredens, exposities in buitenlandse musea of gastcolleges aan kunstacademies, elke culturele activiteit wordt nauwkeurig geregistreerd. DutchCulture focust op de frequentie van deze internationale activiteiten, ongeacht hun omvang, om het belang van culturele uitwisseling en samenwerking te benadrukken.[1] Voor Bureau Lahaut biedt de database de mogelijkheid om het internationale culturele klimaat van Limburg te beschrijven en zo de impact van Limburgse makers te beschrijven. Op deze manier streven wij naar een cultureel gezond Limburg met voldoende ruimte voor regionale samenwerking.

Onderzoeksresultaten

Herstel van buitenlandse culturele activiteiten na corona

Voordat we inzoomen op de activiteiten van Limburgse professionele makers, schetsen we een breder beeld van alle Nederlandse makers. DutchCulture registreerde voor 3.000 makers 17.500 culturele activiteiten in het buitenland. Vergeleken met 2022 is het aantal culturele activiteiten en bezoeken gestegen met 20%, waarmee het activiteitenniveau weer terug is op het pre-coronaniveau van 2019. Er zijn activiteiten geregistreerd in 120 verschillende landen, verspreid over 2.900 steden en 8.900 locaties, zoals concertgebouwen, musea, (film)theaters en openluchtfestivals.

Wereldwijd meer locaties voor Nederlandse culturele activiteiten

Het landschap van internationale culturele activiteiten is in beweging, met enkele verrassende trends in de opkomst van nieuwe landen en locaties. De meeste culturele activiteiten vinden plaats in Duitsland, gevolgd door de Verenigde Staten. Frankrijk staat op de vijfde plaats, terwijl Japan en China eveneens in de top tien voorkomen. Daarnaast zijn er steeds meer locaties waar culturele activiteiten van Nederlandse makers zichtbaar zijn: in 2023 kwamen er ongeveer 1.500 nieuwe locaties bij (bron: DutchCulture, Database Mapping 2023).

Randstedelijke makers sterk vertegenwoordigd in buitenlandse cultuuractiviteiten

Waar wonen de Nederlandse makers die culturele activiteiten in het buitenland ontplooien? Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht voeren de top 20 aan. Dit is niet verrassend gezien de omvang en concentratie van culturele instellingen, academies en evenementen in deze steden. Ruim 70% van de actieve makers komt dan ook uit de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. Maastricht, als een vooraanstaande cultuurstad in Nederland, staat op nummer 11 in de top 20 van meest actieve Nederlandse steden (bron: DutchCulture, Database Mapping 2023).

In 2023 ontplooiden makers woonachtig buiten de Randstad 23% meer internationale activiteiten dan het jaar ervoor. Voor heel Nederland geldt een toename van 18%. Dit wijst mogelijk op een toenemende diversiteit in het cultuuraanbod en op de groeiende populariteit van makers woonachtig buiten de Randstad (bron: DutchCulture, Database Mapping 2023).

Limburgse makers populair voor hun muziekconcerten

Limburg staat op de zesde plaats van Nederlandse provincies met de meeste internationaal actieve makers, met in totaal 56 makers die gezamenlijk verantwoordelijk waren voor 454 culturele activiteiten in het buitenland. Bijna driekwart (74%) van deze activiteiten bestaat uit muziekconcerten, terwijl dit percentage voor heel Nederland op 40% ligt. Limburgse makers zijn relatief gezien minder actief in (muziek)theater. Zie ook figuur 1.

Figuur 1 toont het aandeel van een cultureel domein, zoals muziekconcerten, binnen het totaal aantal activiteiten in het buitenland. Zo maken muziekconcerten van Limburgse makers bijna driekwart uit van het totale aantal culturele activiteiten in het buitenland.

Rock, indie, metal en klassiek domineren buitenlandse optredens van Limburgse artiesten

We hebben gezien dat muziekconcerten door Limburgse artiesten driekwart van alle buitenlandse culturele activiteiten uitmaken. Deze concerten vormen een essentieel onderdeel van het culturele DNA van Limburg. Maar welke muziekgenres domineren? De helft van alle optredens betreft rock-, indie- en metalconcerten. Klassieke muziek volgt op de tweede plaats, met een aandeel van bijna 40%. Zie ook figuur 2.

Figuur 2 toont het aandeel van verschillende muziekgenres binnen het cultureel domein van muziekconcerten. Zo vormen de genres rock, indie en metal de helft van alle muziekconcerten door Limburgse makers.

Limburgse rock-, indie- en metalbands over de hele wereld te zien

In 2023 vonden er 171 buitenlandse muziekconcerten plaats in de categorieën rock, indie en metal. Duitsland was het meest bezochte land binnen deze categorieën, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De optredens omvatten artiesten binnen de genres symfonische metal (Epica en Phantom Elite), metalcore (Born From Pain), rock (DeWolff en Lesoir) en indie (Yin Yin en Kovacs).

Epica voerde de meeste internationale optredens uit, met 55 shows in 25 verschillende landen. Hun uitgebreide tournee omvatte onder andere Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Frankrijk, Polen, Zweden, Italië, Turkije, Finland, Estland en Hongarije. Phantom Elite volgde met 25 optredens in 12 landen. DeWolff had een uitgebreide tournee door Spanje, met optredens in onder andere Madrid en Barcelona.

Naast deze grote tours waren er ook opvallende optredens van andere Limburgse bands. Born From Pain reisde zelfs naar exotische locaties zoals Mauritius. Yin Yin, bekend om hun unieke combinatie van soul, funk en rock, maakte indruk met hun optreden op het Ozora Festival in Hongarije, een belangrijk evenement in de alternatieve muziekscene. Lesoir, hoewel iets minder internationaal actief, bereikte toch meerdere Europese landen, waaronder Portugal en Italië, en trad op in iconische zalen zoals de Rockhal in Luxemburg.

Limburgse klassieke muziek: André Rieu en Wil Salden populair in het buitenland

In 2023 vonden er 128 klassieke concerten plaats door Limburgse artiesten. André Rieu gaf met zijn toegankelijke en feestelijke mix van klassieke composities, walsen en populaire melodieën 59 concerten in het buitenland, voornamelijk in Europa. In Europa trad hij het vaakst op in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, beide 13 keer. Daarnaast gaf Rieu een serie van zes concerten in Noord-Amerika. Door te kiezen voor grote arena’s en meerdere optredens in populaire steden, verzekert hij zich ervan dat zijn muziek een breed publiek bereikt.

Wil Salden, een Nederlandse muzikant en orkestleider die vooral bekend staat om zijn werk met het Glenn Miller Orchestra, overtrof Rieu in aantal culturele activiteiten met 65 muziekconcerten in het buitenland. Het grootste aantal concerten vond plaats in Duitsland, met optredens in verschillende steden zoals Hamburg, München, Frankfurt en Berlijn. Deze concerten werden uitgevoerd op prominente locaties zoals de Laeiszhalle in Hamburg, de Alte Oper in Frankfurt en de Friedrichstadt-Palast in Berlijn.

Andere type culturele activiteiten

Naast muziekconcerten zijn ook culturele activiteiten van Limburgse makers binnen andere culturele domeinen in het buitenland vertegenwoordigd. Filmvertoningen en groepstentoonstellingen staan hierbij bovenaan, met respectievelijk en 41 en 31 activiteiten in het buitenland.

Tabel 1: Naast muziekconcerten hebben er ook culturele activiteiten plaatsgevonden in andere culturele domeinen, zoals film en beeldende kunst.

Internationale erkenning voor Limburgse filmmakers

Filmmaker Luca Meisters had 21 vertoningen van haar korte film Magma in het buitenland, vooral in Duitsland. De film volgt het negenjarige meisje Esra, die worstelt met de emotionele gevolgen van het ongeluk dat haar vader gehandicapt maakt. Magma werd vertoond op het prestigieuze Berlinale Film Festival, waar het lovende kritieken kreeg. Ook Celine Daemen’s film Eurydice, a Descent into Infinity werd negen keer internationaal vertoond, een VR-opera geïnspireerd op de oude mythe van Orpheus en Eurydice, waarin de toeschouwer wordt meegenomen op een individuele reis door een tussenruimte waar tijd vervaagt en de wetten van ruimte irrelevant worden. Daemen won ook de Venice Immersive Grand Prize voor haar film Songs for a Passerby in Venetië. Daarnaast kreeg de film Minimal Sway While Starting My Way Up van Stéphanie Lagarde internationale aandacht. Deze experimentele film verkent de verticale structuren van macht en de manieren waarop territoria worden geclaimd en herwonnen.

Limburgse beeldende kunstenaars

Beeldende kunstenaars zoals Eleni Kamma en Jessica den Hartog hebben diverse groepstentoonstellingen gehad. Den Hartog had bijvoorbeeld een expositie in het Musée d’Art Moderne in Parijs, waar haar kunstwerken van gerecycled plastic veel aandacht trokken.

Verschillende Limburgse kunstenaars presenteren hun werk in solo-exposities verspreid over Europa en de Verenigde Staten. Eleni Kamma exposeerde bijvoorbeeld haar werk Casting Call in Kunsthal Gent, België. Melanie Bonajo heeft haar tentoonstelling When the body says Yes+ op verschillende locaties, zoals Tallinn, Antwerpen en Berlijn. Rineke Dijkstra’s werk wordt gepresenteerd in zowel Parijs als New York. Sanne Vaassen toonde een installatie in Galerie Gevaert in Zwevezele, België. Deze tentoonstellingen, die variëren van installatiekunst tot fotografie en digitale kunst, bieden een breed palet aan visuele ervaringen en reflecties op hedendaagse thema’s.

Limburgse kunstenaars verkennen nieuwe horizonnen als artist-in-residence

Kunstenaars-in-residentieprogramma’s in het buitenland bieden Limburgse kunstenaars de kans om hun werk in een andere culturele context te verdiepen, zoals die van Davy van Gerven in Tokyo en Marjolein van der Loo in Düsseldorf. Andere kunstenaars werken in Zweden, Frankrijk, en Duitsland aan uiteenlopende projecten in visuele kunsten, architectuur en audiovisuele media. Deze programma’s bevorderen internationale samenwerking en leiden tot waardevolle nieuwe artistieke inzichten.

Limburgse makers vooral actief in Duitsland

Duitsland is de populairste bestemming voor Limburgse makers, met 137 culturele activiteiten, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk met 38 activiteiten. Polen sluit de top 3 af met 26 activiteiten. Ook de Verenigde Staten en Japan staan in de top 10, maar met 8 Europese landen op de lijst zijn Limburgse makers voornamelijk actief in Europa.

Figuur 3 toont het aantal geregistreerde activiteiten van professionele Limburgse makers die in het buitenland hebben plaatsgevonden.

De impact van Limburgse makers: succesfactoren en toekomstige vergelijkingen

Dit artikel is geschreven met behulp van de DutchCulture Database 2023. Het brede scala aan optredens en het succes in uiteenlopende landen benadrukken niet alleen de muzikale veelzijdigheid van Limburgse bands, maar ook hun vermogen om diverse markten en publieksgroepen over de hele wereld aan te spreken. Toch blijft het moeilijk om precies te bepalen hoe succesvol de provincie Limburg is op het internationale toneel. Een vergelijking met andere Nederlandse provincies zou hiervoor nodig zijn, wat wellicht een onderwerp is voor toekomstig onderzoek. Daarnaast zou het interessant zijn om te onderzoeken welke factoren bijdragen aan het succes van Limburgse artiesten in het buitenland, zoals culturele samenwerkingen, subsidies en netwerkmogelijkheden. Dit zou niet alleen een vollediger beeld geven van hun internationale prestaties, maar ook inzicht bieden in hoe vergelijkbare successen in de toekomst behouden kunnen worden.

Bijlage 1: Top 10 makers

Onderzoeksverantwoording

DutchCulture Database: versterking van Nederlandse cultuur op het wereldtoneel

DutchCulture is een kennis- en netwerkorganisatie die zich richt op het bevorderen van internationale culturele samenwerking en uitwisseling. De stichting werkt samen met diverse partners om de zichtbaarheid van de Nederlandse cultuur wereldwijd te versterken. Een van haar belangrijkste taken is het bijhouden van een database met internationale culturele activiteiten van 3.000 Nederlandse artiesten en kunstenaars. Afgelopen maand werd de nieuwste versie van deze database gepubliceerd, inclusief cijfers over 2023, met daarin ook gegevens van Limburgse professionele makers.

Welke culturele activiteiten worden meegerekend?

Culturele activiteiten van Nederlandse professionele artiesten en kunstenaars (hierna: makers) omvatten bijvoorbeeld optredens op buitenlandse festivals, openingen van exposities in buitenlandse musea en galerieën, het geven van gastcolleges aan kunstacademies, deelname aan paneldiscussies, en buitenlandse reizen om nieuwe technieken te leren en inspiratie op te doen. Bij het samenstellen van de database richt DutchCulture zich op het aantal internationale activiteiten van professionele makers, niet op de omvang ervan. Een optreden voor 10.000 bezoekers telt bijvoorbeeld even zwaar mee als een optreden voor 100 bezoekers. Dit betekent dat de focus ligt op hoe vaak makers reizen en deelnemen aan activiteiten in het buitenland, in plaats van op de algehele grootte of impact van deze activiteiten. Hoewel DutchCulture graag beide aspecten zou willen beoordelen, beschikken ze momenteel niet over voldoende gegevens om de schaal van de activiteiten mee te nemen. Het is ook belangrijk te vermelden dat de cijfers zijn gebaseerd op gegevens verzameld via eigen deskresearch, medewerkers van ambassades en consulaten, diverse culturele fondsen, en directe inzendingen van makers. DutchCulture is zich ervan bewust dat ze niet elke maker of culturele activiteit volledig kunnen volgen, mede doordat sommige makers geen informatie delen over hun woon- of werkstad.

Over de auteur  

Dimitri Lahaut is zelfstandig onderzoeker en oprichter van Bureau Lahaut. Voorheen was Lahaut werkzaam als senior onderzoeker bij het kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid, de Boekmanstichting. Hij heeft veel ervaring met zowel kwalitatieve als kwantitatieve onderzoeksmethoden. Lahaut behaalde een diploma Vrijetijdswetenschappen aan de Universiteit van Tilburg. Zie voor meer informatie LinkedIn-profiel

© 2024, Bureau Lahaut. Alle rechten voorbehouden. Gebruik van deze publicatie is toegestaan mits de bron duidelijk is vermeld. Wijzigingen voorbehouden. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.

[1] Zie voor de verantwoording het einde van dit document.