In 2025 voerde Bureau Lahaut voor het Mondriaan Fonds een uitgebreid onderzoek uit naar de positie en het welzijn van mid-career beeldend kunstenaars in Nederland. Centraal stond niet alleen de vraag hoe kunstenaars economisch functioneren, maar vooral hoe zij hun positie binnen het kunstveld zelf ervaren.
Om die ervaringen zichtbaar te maken kozen wij bewust voor diepte-interviews. Niet de cijfers, maar het verhaal van de kunstenaar vormde het vertrekpunt van het onderzoek.
Een complexe doelgroep vraagt om een genuanceerde aanpak
De term mid-career kunstenaar lijkt op het eerste gezicht duidelijk, maar blijkt in de praktijk moeilijk af te bakenen. Het gaat niet simpelweg om leeftijd of levensfase. Veel kunstenaars ervaren hun positie in relatie tot zichtbaarheid, erkenning, inkomen en hun plek binnen het culturele veld.
Juist omdat die positie zo complex en persoonlijk is, vraagt onderzoek naar deze groep om een methode die ruimte laat voor nuance, context en ervaring. Voor Bureau Lahaut vormen diepte-interviews daarom vaak een essentieel onderdeel van kwalitatief onderzoek.
Literatuuronderzoek als fundament
Het onderzoek begon met een uitgebreid literatuuronderzoek. Daarbij analyseerden we wetenschappelijke theorieën, beleidsstukken, culturele publicaties en interne documenten van het Mondriaan Fonds. Onder meer de veldtheorie van Bourdieu en theorieën over ongelijkheid binnen culturele sectoren boden belangrijke analytische handvatten.
Tegelijkertijd werd tijdens het literatuuronderzoek duidelijk hoeveel er nog onbekend is over de positie van mid-career kunstenaars. Juist die hiaten maakten duidelijk welke onderwerpen extra aandacht verdienden tijdens de interviews. De literatuur vormde daarmee niet alleen een theoretisch kader, maar ook een vertrekpunt voor het gesprek.
Diepte-interviews als kloppend hart van het onderzoek
De kern van het onderzoek bestond uit diepte-interviews met dertien bekende beeldend kunstenaars die werkzaam zijn of waren in Nederland. Waar mogelijk vonden de gesprekken plaats in het atelier van de kunstenaar zelf.
Vooraf ontwikkelden we een interviewleidraad op basis van het literatuuronderzoek. Die leidraad diende niet als strak script, maar als richtinggevend kader. Tijdens de gesprekken stond de ervaring van de kunstenaar centraal. Respondenten kregen ruimte om thema’s te verbinden aan hun eigen praktijk, ervaringen en ontwikkeling binnen het kunstveld.
Juist die open vorm maakt diepte-interviews waardevol. Ze bieden ruimte voor onverwachte inzichten, persoonlijke verhalen en onderliggende spanningen die in meer gesloten onderzoeksvormen vaak verborgen blijven.
Meerdere perspectieven binnen hetzelfde veld
Om een vollediger beeld van het kunstveld te krijgen, interviewden we daarnaast ook experts zoals museumdirecteuren, galeriehouders, curatoren en kunstcritici.
Deze gesprekken hielpen om ervaringen van kunstenaars beter te begrijpen, aan te vullen en soms ook te contrasteren. Door verschillende posities binnen hetzelfde culturele veld naast elkaar te leggen ontstond een rijker en genuanceerder beeld van de dynamiek waar mid-career kunstenaars mee te maken hebben.
Van gesprek naar analyse
Na afloop werden de interviews uitgewerkt tot uitgebreide gespreksverslagen en thematisch geanalyseerd in Atlas.ti. In deze analyse werden terugkerende patronen, thema’s en spanningen zichtbaar gemaakt zonder individuele ervaringen te reduceren tot simpele categorieën.
Belangrijk daarbij was dat citaten en verhalen steeds binnen hun bredere context werden geïnterpreteerd. De analyse bleef daardoor dicht bij de taal en ervaring van de respondenten zelf.
Deze werkwijze sluit aan bij hoe Bureau Lahaut kwalitatief onderzoek benadert: zorgvuldig, analytisch en met aandacht voor de mens achter het verhaal.
Welzijn in plaats van succes
Tijdens het onderzoek bleek ook hoe belangrijk taalgebruik is. Termen als succes of beroemdheid riepen weerstand op of sloten onvoldoende aan bij hoe kunstenaars hun eigen praktijk ervaren. Daarom kozen we bewust voor begrippen als welzijn, erkenning en netwerk.
Die keuze was niet alleen semantisch, maar methodologisch. De woorden die je gebruikt bepalen immers mede welke verhalen mensen durven vertellen.
De respondent niet als object, maar als uitgangspunt
Bij Bureau Lahaut geloven we dat kwalitatief onderzoek meer is dan informatie verzamelen. Respondenten zijn geen losse databronnen, maar mensen met ervaringen, perspectieven en kennis die serieus genomen moeten worden.
In dit onderzoek betekende dat dat de kunstenaar niet werd benaderd als onderzoeksobject, maar als vertrekpunt van het onderzoek zelf. De ervaringen van kunstenaars vormden de aanleiding, inhoud én richting van het onderzoeksproces.
Die benadering had directe invloed op de gekozen methode. Diepte-interviews boden ruimte voor complexiteit en nuance, terwijl thematische analyse het mogelijk maakte om verhalen zorgvuldig te interpreteren zonder ze te versimpelen.
Onderzoek als middel tot begrip
Het onderzoek voor het Mondriaan Fonds resulteerde uiteindelijk in een uitgebreid rapport met aanbevelingen voor beleid en ondersteuning van mid-career kunstenaars. Maar minstens zo belangrijk was het inzicht dat ontstond door langdurig en aandachtig naar ervaringen van betrokkenen te luisteren.
Voor Bureau Lahaut laat dit project zien waarom diepte-interviews zo waardevol zijn binnen kwalitatief onderzoek: ze maken zichtbaar wat in cijfers alleen vaak onzichtbaar blijft.